Veel mensen nemen zich voor om ‘ooit’ hun zaken op papier te zetten, maar schuiven het steeds weer voor zich uit. Dat is begrijpelijk: nadenken over je eigen overlijden of over een periode waarin je niet meer zelf kunt beslissen, is niet prettig. Toch geeft het juist rust als je weet dat alles goed geregeld is, voor jezelf en voor de mensen om je heen.

Twee documenten worden in dit verband vaak in één adem genoemd: het testament en het levenstestament. Ze lijken op elkaar, maar regelen heel verschillende dingen. In dit artikel lees je wat het verschil is en welke keuzes je samen met de notaris maakt.

Wat regelt een testament?

Een testament gaat over de periode na je overlijden. Je legt erin vast wie je erfgenamen zijn, wie wat krijgt en hoe je nalatenschap wordt afgewikkeld. Heb je geen testament, dan bepaalt de wet wie er erft. Voor gehuwden en geregistreerde partners betekent dat meestal dat de partner en de kinderen samen erven, waarbij de partner alles in gebruik houdt.

Die wettelijke regeling past lang niet altijd bij iedere situatie. Denk aan samenwonenden zonder huwelijk, samengestelde gezinnen of mensen die een goed doel willen bedenken. Met een testament kun je daar zelf richting aan geven.

Wat is een levenstestament?

Een levenstestament gaat juist over de periode tijdens je leven, op het moment dat je zelf niet meer goed kunt beslissen. Dat kan door dementie, een hersenbloeding of een ernstig ongeluk. In een levenstestament wijs je iemand aan die dan namens jou mag handelen: een gevolmachtigde.

Die volmacht kan gaan over financiële zaken, zoals het betalen van rekeningen, het beheren van spaargeld of zelfs het verkopen van je huis. Je kunt er ook medische wensen en wensen over je verzorging in opnemen. Zonder levenstestament moet je familie vaak via de kantonrechter bewind of mentorschap aanvragen, wat tijd kost en minder ruimte geeft voor jouw eigen voorkeuren.

Waar begin je?

Het helpt om vooraf thuis een paar dingen op een rij te zetten. Zo ga je goed voorbereid naar het eerste gesprek met de notaris en hoef je daar niet alles ter plekke te bedenken. Wil je eerst rustig rondkijken en lezen wat andere senioren over dit soort onderwerpen vragen, dan vind je op www.seniorenvragen.nl uiteenlopende vragen over financiën en andere zaken die op latere leeftijd spelen.

• Maak een overzicht van je bezittingen en schulden
• Bedenk wie je vertrouwt als gevolmachtigde of executeur
• Bespreek je wensen met je partner en eventueel je kinderen
• Noteer vragen die je aan de notaris wilt stellen

Keuzes die je samen met de notaris maakt

Bij een testament bespreek je bijvoorbeeld of je een executeur wilt benoemen die je nalatenschap afwikkelt, of je bepaalde spullen of bedragen als legaat aan iemand wilt nalaten en of je wilt dat een erfenis buiten een huwelijk van je kinderen valt. Ook kun je bewind instellen als een erfgenaam nog jong is of slecht met geld omgaat. De notaris denkt mee over de gevolgen voor de erfbelasting.

Bij een levenstestament gaat het onder meer om de vraag wie je gevolmachtigde wordt, of je één of meer personen kiest en of die samen of los van elkaar mogen handelen. Daarnaast kun je een toezichthouder aanwijzen die meekijkt, bepalen of schenkingen aan kinderen mogen doorgaan en vastleggen wanneer de volmacht ingaat. Medische wensen kun je opnemen, maar een euthanasieverzoek bespreek je daarnaast altijd met je huisarts.

Na het tekenen: bewaren en bijwerken

Een testament wordt door de notaris ingeschreven in het Centraal Testamentenregister, zodat na je overlijden bekend is dat het bestaat. Een levenstestament kan worden geregistreerd in het Centraal Levenstestamentenregister. Het origineel blijft bij de notaris; jij en je gevolmachtigde kunnen een afschrift krijgen.

Je situatie verandert in de loop der jaren. Een scheiding, een nieuw huwelijk, kleinkinderen of een overleden gevolmachtigde zijn goede redenen om je documenten opnieuw te bekijken. Een testament en levenstestament kun je altijd laten aanpassen zolang je wilsbekwaam bent.

Wie eenmaal de eerste stap zet, merkt vaak dat het minder zwaar is dan gedacht. Een goed gesprek met de notaris en je naasten zorgt ervoor dat jouw wensen duidelijk zijn, ook op momenten dat je ze zelf niet meer kunt uitspreken. Dat is een waardevol cadeau voor de mensen die achterblijven of voor je zorgen.